Rhyddiaith/Prose‎ > ‎

Cofiwch Olchi Dwylo



COFIWCH OLCHI DWYLO a negeseuon eraill    (£8.00 Carreg Gwalch 2021)   

BROLIANT
"Steddfod 'di canslo 'achan."
"Deith hi nôl wap. Pethe'n normal 'to."
"O'dd pethe byth yn normal rownd ffor' hyn."

Mawrth 2020, a daeth Clo Mawr Covid 19 i'r dref fechan hon ar arfordir Ceredigion fel y daeth i weddill Cymru. Dechreuodd ei thrigolion brynu gormodedd  o bapur ty bach, gwnaethpwyd trefniadau i ofalu am anghenion anwyliaid, a sleifiodd ambell un o ddinasoedd mawrion i dreulio'r clo wrth lan y môr.
Wrth i'r gwanwyn droi'n haf, ac wrth i'r clapio ar stepen y drws ddistewi, daw haul ar fryn wrth i ffrindiau gyfarfod, ond mae ambell un yn galaru...
Dyma gyfres o straeon byrion am unigolion a chymuned sy'n cofleidio'r llon a'r lleddf fel ei gilydd.
"DYMA AWDUR GWREIDDIOL SY'N MEDDU AR DDYCHYMYG BYW" - MARLYN SAMUEL


ADOLYGIAD BARN (Gorffennaf 2021) - Er nad oedd GWENAN MARED yn rhy hoff o gael ei hatgoffa eto fyth gan deitl y gyfrol i olchi dwylo, buan y daeth i fwynhau'r profiad o gael rhannu bywydau trigolion dychmygol tref arfordirol yn ystod y clo cyntaf.

Mae'n rhaid cyfaddef na fuaswn i ddim wedi dewis y gyfrol hon o straeon byrion petawn i wedi ei gweld yn fy siop lyfrau leol. Yn sicr, mae rhywbeth difyr am y clawr sy'n llawn stampiau inc gyda llythrennau arnynt, er imi feddwl mai siocled neu lego oeddan nhw ar yr olwg gyntaf. Ond dydi'r lliwiau niwtral ddim yn denu sylw a dydi siars y teitl ddim cweit be o'n i eisiau ar ol blwyddyn a mwy o glywed dim byd arall! Fodd bynnag, wrth ddarllen un stori ar ol y llall am drigolion tref lan mor ddychmygol yng Ngheredigion, mi ddechreuais fwynhau'r tapestri yr oedd yr awdur yn ei greu, gyda straeon a oedd yn sefyll yn hollol annibynnol ar ei gilydd ond eto'n cynnwys elfennau ac enwau a oedd yn eu clymu, gan ychwanegu haenau difyr at y cyfan.
Roedd Geraint Lewis wedi derbyn grant i ysgrifennu cyfrol lle byddai sloganau/arwyddion yn deitlau penodau neu straeon pan ddaeth Covid-19 a'r byd i stop. Dyna'r cyfle perffaith iddo fwrw iddi wrth i lu o sloganau a gorchmynion newydd ymddangos bron bob wythnos. Mae'r gyfrol yn cynnig darlun o'r misoedd rhyfedd rhwng Mawrth ac Awst 2020. Gosodwyd y straeon mewn trefn gronolegol gan ddechrau gyda phanig siopa a phrynu mynydd o bapur lle chwech a gorffen gyda hanes hen ddynes ryfeddol o sylwgar sy'n methu ag addasu i'r normal newydd. Nid Covid yn unig sy'n cael sylw ond hefyd Black Lives Matter a'r peintio dros arwydd eiconig Cofiwch Dryweryn.
Ysgrifennir y straeon o safbwynt sawl cymeriad gyda'r arddull yn adlewyrchu'r cymeriad - rhai'n ymsonau heb fath o atalnodi, eraill yn fwy traddodiadol. Gall yr awdur fynd dan groen pob math o bobl. Ysgrifennir un stori o safbwynt plentyn, rhyw ddwy o safbwynt person yn ei arddegau, un arall o safbwynt merch ifanc sydd wedi delio gyda hiliaeth, a nifer o straeon o safbwynt pobl hyn. Mae llawer o'r pethau yr ydym yn eu cysylltu gyda'r clo cyntaf yn cael eu lle - clapio i'r gwasanaeth iechyd, haul tanbaid annisgwyl mis Ebrill, galwadau Zoom, mynd am dro yn ddyddiol. Trafodir heriau addysgu o adref, poen meddwl perchennog busnes, ac yna'r llesgedd wrth i'r cyfnod ddechrau llusgo. Ac yn anorfod, wrth gwrs, mae salwch a marwolaeth yn bwrw cysgod dros y gymuned a'r cymeriadau.
Ceir un stori ar ffurf sgript ac roedd hon yn un o'm ffefrynnau, gan glymu nifer o hanesion a chymeriadau o fewn y sgwrs. Mae ambell deulu neu gymeriad yn ymddangos mewn mwy nag un stori. Ceir sawl cymeriad rhyfedd iawn yma - o genedlaetholwyr sy'n gweld ysbrydion i 'white supremacist' ffiaidd sy'n cael ei eilunaddoli gan ei nai ifanc. Cawn wybod tynged ambell gymeriad mewn stori arall ac roeddwn yn synnu braidd fy mod yn drist wrth glywed newyddion drwg am gymeriadau blaenorol. Mae stori fer yn tueddu i orffen gyda'r gair olaf, a dyna ni.
Mae'n siwr fod yma rhyw adlais o waith Dylan Tomos yn y portread o dref fach lle mae pawb yn adnabod pawb, neu fersiwn ddeheuol o Fethesda Caradog Prichard efallai. Ond gwylio'i gilydd o bell sydd raid i'r cymeriadau oherwydd yr amgylchiadau, a chadw eu cyfrinachau'n agos at eu calon. Byd cyfoes iawn ydyw, lle mae defnyddio cyffuriau ar noson allan ac weithiau adref hefyd i'w weld yn beth hollol arferol.
I mi, y straeon yn ail hanner y gyfrol yw'r goreuon. Mae ynddynt fwy o gyffro, mwy o fywyd, ac amrywiaeth dda o gymeriadau - a hyd yn oed ambell ddiweddglo hapus. Dyma gyfrol sy'n dweud llawer am gyfnod unigryw yn ein hanes gan awdur sy'n gwybod sut i drin geiriau ac amrywio arddull, gyda nifer o themau mentrus a mwy nag un cymeriad go anghonfensiynol hefyd.


REMEMBER TO WASH HANDS and other messages

BLURB
"The Eisteddfod's cancelled mun."
"It'll be back soon. Things will be normal again."
"Things were never normal round here."

March 2020 and the first Covid 19 Lockdown has come to this small seaside town in Ceredigion just like the rest of Wales. Its inhabitants begin to buy too much toilet paper, arrangements are made to care for loved ones and some city dwellers have made their way to spend Lockdown by the sea.
As spring turns to summer and as the clapping on the doorstep fades there's light at the end of the tunnel when friends meet, but some are grieving...
A series of short stories about individuals and a community that embraces both the melancholy and mirth of life.
"AN ORIGINAL WRITER WHO HAS A VIVID IMAGINATION" - MARLYN SAMUEL



Comments